شیر شب تا چه سنی مجاز است و آیا باعث پوسیدگی دندان کودک میشود؟
مقدمه :
«دکتر، بچهم هنوز شبها شیر میخوره… دندوناش خراب میشه؟»
این سؤال یکی از پرتکرارترین دغدغههای والدینی است که کودک زیر سه سال دارند.
بعضی نگران پوسیدگیاند، بعضی دچار عذاب وجدان میشوند و بعضی فقط میخواهند بدانند واقعیت علمی چیست.
حقیقت این است که شیر شب نه مطلقاً مضر است و نه کاملاً بیخطر.
همهچیز به سن کودک، تعداد دفعات شیر خوردن و رعایت بهداشت دهان بستگی دارد.
در این مقاله توضیح میدهیم شیر شب تا چه سنی طبیعی است، از چه زمانی میتواند برای دندانها مشکلساز شود و چگونه میتوان آن را بهصورت اصولی مدیریت کرد.
⸻
آنچه خواهید خواند
- شیر شب دقیقاً چیست و چه زمانی «شیر شبِ آسیبزا» محسوب میشود؟
- شیر شب تا چه سنی طبیعی است؟
- چرا شیر شب بعد از یکسالگی خطر پوسیدگی را افزایش میدهد؟
- آیا شیر مادر هم باعث پوسیدگی دندان کودک میشود؟
- علائم اولیه پوسیدگی در کودکانی که شیر شب دارند چیست؟
- اگر کودک شیر شب دارد، حتماً دچار پوسیدگی میشود؟
- چگونه شیر شب را بدون آسیب به دندان کودک قطع کنیم؟
- نقش چکاپ دندانپزشکی در پیشگیری از پوسیدگی ناشی از شیر شب
شیر شب دقیقاً چیست و چه زمانی «شیر شبِ آسیبزا» محسوب میشود؟
منظور از شیر شب، تغذیه کودک با شیر (مادر یا خشک) پس از خواب شبانه است؛ بهویژه زمانی که کودک بعد از آن دوباره میخوابد و دندانها تمیز نمیشوند.
اگر کودک قبل از خواب شیر بخورد و بعد از آن دندانهایش تمیز شود، با حالتی که در طول شب چند بار شیر بخورد و دندانها تمیز نشوند متفاوت است.
ریسک اصلی زمانی ایجاد میشود که تماس مکرر شیر با دندانها در طول شب بدون بهداشت مناسب اتفاق بیفتد.
⸻
شیر شب تا چه سنی طبیعی است؟
تا حدود ششماهگی، شیر شب کاملاً طبیعی و ضروری است. در این سن معمولاً دندان قابلتوجهی رویش نکرده و نگرانی جدی از نظر پوسیدگی وجود ندارد.
بین شش تا دوازدهماهگی، شیر شب همچنان طبیعی است، اما با شروع رویش دندانهای جلویی، توجه به بهداشت دهان اهمیت پیدا میکند. تمیز کردن دندانها باید از همین دوره آغاز شود.
بعد از یکسالگی، از نظر دندانپزشکی بهتر است شیر شب بهتدریج محدود شود. در این سن، تماس مکرر قند با دندانها، بهخصوص در شرایطی که بزاق شبانه کاهش یافته، میتواند زمینه شروع پوسیدگی را فراهم کند.
⸻
چرا شیر شب بعد از یکسالگی خطر پوسیدگی را افزایش میدهد؟
چند عامل در این موضوع نقش دارند:
• شیر حاوی قند طبیعی است
• در طول شب ترشح بزاق کاهش پیدا میکند
• بزاق کمتر یعنی شستوشوی کمتر سطح دندانها
• باکتریهای دهانی فرصت بیشتری برای فعالیت پیدا میکنند
به همین دلیل الگوی خاصی از پوسیدگی دیده میشود که معمولاً از دندانهای جلویی فک بالا آغاز میشود.
⸻
آیا شیر مادر هم باعث پوسیدگی دندان کودک میشود؟
شیر مادر بهترین تغذیه برای نوزاد است و فواید غیرقابلانکاری دارد.
اما اگر کودک بعد از یکسالگی چندین بار در طول شب، بدون تمیز شدن دندانها شیر بخورد، ریسک پوسیدگی افزایش پیدا میکند.
موضوع، نوع شیر نیست؛
موضوع تکرار تماس قند با دندان و نبود بهداشت مناسب است.
⸻
علائم اولیه پوسیدگی در کودکانی که شیر شب دارند چیست؟
پوسیدگیهای مرتبط با شیر شب معمولاً بیصدا شروع میشوند.
علائم اولیه میتواند شامل لکههای سفید یا گچی روی دندانهای جلو، کدر شدن سطح دندان یا تغییر رنگ تدریجی باشد.
درد معمولاً در مراحل پیشرفتهتر ظاهر میشود، به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت دارد.
⸻
اگر کودک شیر شب دارد، حتماً دچار پوسیدگی میشود؟
خیر. اما ریسک بالاتر است و نیاز به مدیریت دارد.
کودکی که شیر شب دارد ولی دندانهایش منظم تمیز میشود و چکاپ منظم دارد، در مقایسه با کودکی که بهداشت دهان ندارد، در سطح خطر متفاوتی قرار میگیرد.
⸻
چگونه شیر شب را بدون آسیب به دندان کودک قطع کنیم؟
قطع شیر شب بهتر است تدریجی باشد، نه ناگهانی.
• کاهش تدریجی دفعات بیدار شدن برای شیر
• جدا کردن شیر از خواب عمیق
• کاهش مکیدن غیرتغذیهای پس از پایان تغذیه
• تمیز کردن دندانها بعد از آخرین شیر
اگر قطع کامل در کوتاهمدت ممکن نیست، تمرکز باید بر کاهش آسیب باشد:
تمیز کردن دندانها، چکاپ منظم و در صورت نیاز فلورایدتراپی.
⸻
نقش چکاپ دندانپزشکی در پیشگیری از پوسیدگی ناشی از شیر شب
چکاپ دندان کودک فقط برای درمان نیست.
هدف اصلی، تشخیص تغییرات اولیه و جلوگیری از پیشرفت پوسیدگی است.
گاهی یک بررسی ساده میتواند از درمانهای پیچیدهتر جلوگیری کند.
⸻
جمعبندی
شیر شب تا حدود یکسالگی طبیعی است.بعد از آن، مدیریت صحیح آن اهمیت پیدا میکند.
با رعایت بهداشت دهان، محدود کردن تدریجی شیر شب و چکاپ بهموقع، میتوان هم آرامش کودک را حفظ کرد و هم از پوسیدگی دندان جلوگیری کرد.
اگر درباره وضعیت دندانهای کودکتان تردید دارید، یک بررسی ساده میتواند مسیر را روشن کند.